سیدجمالالدین احمد بن علی بن حسین حسنی حسینی (حدود۷۴۸- ۸۲۸ق/۱۳۴۷-۱۴۲۴م)، مشهور به اِبْنِ عِنَبه، مورخ و نسب شناس شیعی میباشد. او از شاگردان ابن مُعَیه و در عصر شهید نخستین معاش میکرد و هر دو از روش ابن معیه از علامه حلی قصه کردهاند. مهمترین تاثیر وی عمدة الطالب فی انساب آل ابی طالب میباشد. در امر مذهب وی اختلافاتی وجود داراست، شواهدی بر زیدی یا این که امامی بودن وی، وجود مسجد قبا مشهد دارااست.
معاشطومار
سید احمد بن علی بن الحسین بن علی بن مهنا بن عنبة در سال ۷۴۸ق چشم به جهان گشود. ابن عنبة در ماه صفر ۸۲۸ق در شهر کرمان چشم از دنیا فرو آدرس مسجد قبا مشهد بست.[۱]
ابن عنبه احتمالاً در حِلّه زاده شد. مطابق معاشطومار خودنوشته وی، نسب او با ۲۰ واسطه به امام علی(ع) می رسد. وی از نوادگان عبدالله محض به شمار میرود، از این رو تبار «حسنی - حسینی» داراست. نسبت وی از روش بابا به امام حسن(ع) و از روش مامان به امام حسین(ع) می رسد و به همین عامل میباشد که ابن عنبه را گاه حسنی[۲] و گاه حسینی[۳] خواندهاند. همینطور اورا داوودی نیز نامیدهاند، چون محمد بن داوود بن موسی ثانی یکیاز از نیاکان او رزرو مسجد قبا مشهد بود.[۴]
انگیزه اشتهار به ابن عنبه
آوازه او به ابن عِنَبه از آن روست که جدش «عنبه اصغر» اسم داشت که به نوبه خویش از نوادگان عنبة بن محمد وارد (عنبه اکبر) بود.[۵] عنبه اکبر، جد قومای از احاطه بنی الحسن بود که در عراق و گوشه و کنار حِلِّه شماره تلفن مسجد قبا مشهد میزیستند.[۶]
اساتید
او از استارت جوانی در زُمره شاگردان ابوعبدالله محمد بن قاسم بن معیه دیباجی (درگذشت۷۷۶ق)، نسبشناسی فراگرفت و از همراهان و خاصان معلم شد. ابن عنبه در زمانه فراگیری از کتابها و استادان زیادی فایده پیروزی، ولی بیگمان بیشترین بار علمی را از اثر ها ابن معیه بگرفت.[۷] چنانکه از اوضاع وی برمیآید، پس از مرگ ابن معیه، او به سیر و سیاحت پرداخت و به اصفهان، هرات، سمرقند، مکه، مذار (در دشت میشان) مسافرت کرد و از بخش اعظمی نسبشناسان فایده موفقیت.[۸]
ابن عنبه در طبقه شهید نخستین قراردارد و هر دو از روش ابن معیه از علامه حلی داستان کردهاند.[۹]
مذهب
مذهب ابن عنبه چندان مشخص و معلوم وجود ندارد و یکسری لحاظ دراین باره گفته شده میباشد. بعضی در شیعی بودنش شک وتردید کردهاند.[۱۰]اما به لحاظ میرسد این مقاله صحیح نباشد، هرچند امامی بودن او چندان قطعی وجود ندارد.[۱۱]
زیدی بودن
بعضی اورا زیدی دانستهاند،[۱۲] تعابیر و اشارههایی که وی دارااست، مؤید این مقاله میباشد که وی زیدیمسلک باشد. از جمله، وی درباره امام مهدی(عج) می گوید: «ثانی عشر الائمه عند الامامیه و هو القائم المنتظر عندهم»[۱۳] و اساسیخیس از آن در سرآغاز عمدة الطالب تیموری،[۱۴] آنجا که از اوصاف امیر تیمور گورکانی صحبت می گوید، اورا بهاین عبارت میستاید: «... صاحب و مالک الملکات العلیة و الانباء النبویة، و الفصاحة الصدیقیة، و الحصانة الفاروقیة و السماحة النوریة، و الحماسة المرتضویة...».
امامیبودن
بعضا نیز اورا شیعه امامی دانستهاند و معتقدند احتمال شیعی و امامی بودن وی پذیرفتنیخیس میباشد. بهویژه اینکه وی محصل و داماد ابن مُعَیه شیعی بود و قسمت اول معاشاش را در سرویس وی به رمز پیروزی و از علم وی به کار گیری کرده و همواره به مدرس دارای مسئولیت ماند.
تالیفات
اثر ها بازمانده و یا این که منسوب به ابن عنبه جملگی در مسئله نسبشناسی میباشد و از بها و اعتبار والایی برخورداراست.
عمدة الطالب
نوشتهیعلمیٔ اساسی: عمدة الطالب فی انساب آل ابی طالب
عمدة الطالب که مهمترین تاثیر ابن عنبه میباشد. وی این تاثیر را ۳ توشه در وسعتهای متفاوت تحریر کرده میباشد. تحریر در آغاز که از همگی کاملخیس، البته نامنظم میباشد، به عمدة الطالب تیموری آوازه داراست. تحریر دوم به عمدة الطالب جلالی مشهور میباشد و مؤلف آن را در ۸۱۲ق با تعیین حدود دو سوم از تحریر اولیه و اضافه کردنپیشگفتارای، تدوین کرده میباشد.[۱۵] ابن عنبه تحریر سوم را برای پاد شاه شریف محمد بن فلاح مشعشعی، جدّ سادات حکم کننده حویزه تهیه و تنظیم کرده و در ۱۰ صفر ۸۲۷ از آن فراغت یافته میباشد.[۱۶]
ابن عنبه در سرآغاز دو تحریر در آغاز گوید این کتاب را از آن رو نوشته میباشد که گروهی در تبارنامه آل ابی طالب شک و تردید کردهاند.[۱۷] او دراین کتاب به گستردن هم اکنون نیاکان ابوطالب و آن گاه نسل وی می پردازد. در غایت با گستردن بیشتری نسل علی ابن ابی طالب را از روش فرزندانش: امام حسن(ع)، امام حسین(ع)، محمد حنفیه، ابوالفضل العباس و قدمت اطرف در ۵ فصل ذکر مینماید.
سیدجمالالدین احمد بن علی بن حسین حسنی حسینی (حدود۷۴۸- ۸۲۸ق/۱۳۴۷-۱۴۲۴م)، مشهور به اِبْنِ عِنَبه، مورخ و نسب شناس شیعی میباشد. او از شاگردان ابن مُعَیه و در عصر شهید نخستین معاش میکرد و هر دو از روش ابن معیه از علامه حلی قصه کردهاند. مهمترین تاثیر وی عمدة الطالب فی انساب آل ابی طالب میباشد. در امر مذهب وی اختلافاتی وجود داراست، شواهدی بر زیدی یا این که امامی بودن وی، وجود مسجد قبا مشهد دارااست.
معاشطومار
سید احمد بن علی بن الحسین بن علی بن مهنا بن عنبة در سال ۷۴۸ق چشم به جهان گشود. ابن عنبة در ماه صفر ۸۲۸ق در شهر کرمان چشم از دنیا فرو آدرس مسجد قبا مشهد بست.[۱]
ابن عنبه احتمالاً در حِلّه زاده شد. مطابق معاشطومار خودنوشته وی، نسب او با ۲۰ واسطه به امام علی(ع) می رسد. وی از نوادگان عبدالله محض به شمار میرود، از این رو تبار «حسنی - حسینی» داراست. نسبت وی از روش بابا به امام حسن(ع) و از روش مامان به امام حسین(ع) می رسد و به همین عامل میباشد که ابن عنبه را گاه حسنی[۲] و گاه حسینی[۳] خواندهاند. همینطور اورا داوودی نیز نامیدهاند، چون محمد بن داوود بن موسی ثانی یکیاز از نیاکان او رزرو مسجد قبا مشهد بود.[۴]
انگیزه اشتهار به ابن عنبه
آوازه او به ابن عِنَبه از آن روست که جدش «عنبه اصغر» اسم داشت که به نوبه خویش از نوادگان عنبة بن محمد وارد (عنبه اکبر) بود.[۵] عنبه اکبر، جد قومای از احاطه بنی الحسن بود که در عراق و گوشه و کنار حِلِّه شماره تلفن مسجد قبا مشهد میزیستند.[۶]
اساتید
او از استارت جوانی در زُمره شاگردان ابوعبدالله محمد بن قاسم بن معیه دیباجی (درگذشت۷۷۶ق)، نسبشناسی فراگرفت و از همراهان و خاصان معلم شد. ابن عنبه در زمانه فراگیری از کتابها و استادان زیادی فایده پیروزی، ولی بیگمان بیشترین بار علمی را از اثر ها ابن معیه بگرفت.[۷] چنانکه از اوضاع وی برمیآید، پس از مرگ ابن معیه، او به سیر و سیاحت پرداخت و به اصفهان، هرات، سمرقند، مکه، مذار (در دشت میشان) مسافرت کرد و از بخش اعظمی نسبشناسان فایده موفقیت.[۸]
ابن عنبه در طبقه شهید نخستین قراردارد و هر دو از روش ابن معیه از علامه حلی داستان کردهاند.[۹]
مذهب
مذهب ابن عنبه چندان مشخص و معلوم وجود ندارد و یکسری لحاظ دراین باره گفته شده میباشد. بعضی در شیعی بودنش شک وتردید کردهاند.[۱۰]اما به لحاظ میرسد این مقاله صحیح نباشد، هرچند امامی بودن او چندان قطعی وجود ندارد.[۱۱]
زیدی بودن
بعضی اورا زیدی دانستهاند،[۱۲] تعابیر و اشارههایی که وی دارااست، مؤید این مقاله میباشد که وی زیدیمسلک باشد. از جمله، وی درباره امام مهدی(عج) می گوید: «ثانی عشر الائمه عند الامامیه و هو القائم المنتظر عندهم»[۱۳] و اساسیخیس از آن در سرآغاز عمدة الطالب تیموری،[۱۴] آنجا که از اوصاف امیر تیمور گورکانی صحبت می گوید، اورا بهاین عبارت میستاید: «... صاحب و مالک الملکات العلیة و الانباء النبویة، و الفصاحة الصدیقیة، و الحصانة الفاروقیة و السماحة النوریة، و الحماسة المرتضویة...».
امامیبودن
بعضا نیز اورا شیعه امامی دانستهاند و معتقدند احتمال شیعی و امامی بودن وی پذیرفتنیخیس میباشد. بهویژه اینکه وی محصل و داماد ابن مُعَیه شیعی بود و قسمت اول معاشاش را در سرویس وی به رمز پیروزی و از علم وی به کار گیری کرده و همواره به مدرس دارای مسئولیت ماند.
تالیفات
اثر ها بازمانده و یا این که منسوب به ابن عنبه جملگی در مسئله نسبشناسی میباشد و از بها و اعتبار والایی برخورداراست.
عمدة الطالب
نوشتهیعلمیٔ اساسی: عمدة الطالب فی انساب آل ابی طالب
عمدة الطالب که مهمترین تاثیر ابن عنبه میباشد. وی این تاثیر را ۳ توشه در وسعتهای متفاوت تحریر کرده میباشد. تحریر در آغاز که از همگی کاملخیس، البته نامنظم میباشد، به عمدة الطالب تیموری آوازه داراست. تحریر دوم به عمدة الطالب جلالی مشهور میباشد و مؤلف آن را در ۸۱۲ق با تعیین حدود دو سوم از تحریر اولیه و اضافه کردنپیشگفتارای، تدوین کرده میباشد.[۱۵] ابن عنبه تحریر سوم را برای پاد شاه شریف محمد بن فلاح مشعشعی، جدّ سادات حکم کننده حویزه تهیه و تنظیم کرده و در ۱۰ صفر ۸۲۷ از آن فراغت یافته میباشد.[۱۶]
ابن عنبه در سرآغاز دو تحریر در آغاز گوید این کتاب را از آن رو نوشته میباشد که گروهی در تبارنامه آل ابی طالب شک و تردید کردهاند.[۱۷] او دراین کتاب به گستردن هم اکنون نیاکان ابوطالب و آن گاه نسل وی می پردازد. در غایت با گستردن بیشتری نسل علی ابن ابی طالب را از روش فرزندانش: امام حسن(ع)، امام حسین(ع)، محمد حنفیه، ابوالفضل العباس و قدمت اطرف در ۵ فصل ذکر مینماید.
راهنمای انتخاب مسجد قبا برای مراسم ختم